VADEMECUM II
(vastgesteld in vergadering Kerkenraad van 5 april 2011)
GELOOF CULTUUR BEZINNING
agenda voor de jaren 2011-2015
van de Hervormde Gemeente Oude Kerk te Naadwijk
1. WAT BEWEEGT ONS
In de Oude Kerk proberen we de stem op te vangen van God die we kennen uit de Schriften, die voor velen misschien niet bestaat, maar nochtans zijn of haar mensen niet in de steek laat.
2. GA MET ONS MEE
In 2004 kwam Vademecum I tot stand, een beleidsdocument voor de jaren 2005-2010. De meeste plannen uit Vademecum I zijn uitgevoerd. Nu, in 2011, trekken we opnieuw ons plan. Met weer als uitnodiging: ‘ga met ons mee’, nu voor de jaren 2011- 2015. Vademecum II is de neerslag van gesprekken, preken, artikelen en studies in en rond de gemeenschap van de Oude Kerk en daarbuiten.
3. WAT WILLEN WE
De Oude Kerk wil een open en toegankelijke gemeenschap zijn van mensen die antwoorden zoeken op levensvragen en die antwoorden vinden in een (protestants) christelijke traditie. Zij zoeken daarbij een eigen weg, zich ervan bewust deel uit te maken van een groter geheel, de Protestantse Kerk Nederland (PKN). En van een nog grotere gemeenschap, die van al die mensen die zich, in navolging van Jezus Christus, christen noemen. Want wat we van God weten, komt in Jezus aan het licht. Met Jezus, mens naar Gods hart, geloven we in het bijbelse visioen van het rijk van God, het goede leven voor allen. De mensen van de Oude Kerk willen dat op een eigen en eigentijdse wijze belijden. In denken, spreken, vieren en handelen. En hun energie steken in wat bij dit belijden past.
4. WIE ZIJN WE
De Oude Kerk in Naaldwijk is een stabiele dorpsgemeente, met een eigen gevoelsmatige impliciete identiteit. Die identiteit wordt voor een flink deel gevormd door het kerkgebouw dat dateert uit 1472 (indertijd gewijd aan St. Adrianus). Het kerkgebouw heeft een sterk gemeenschapsvormende functie. Die gemeenschap reikt verder dan de eigenlijke geloofsgemeenschap. Ook anderen voelen zich bij het kerkgebouw betrokken en voelen zich daardoor bij de gemeenschap betrokken.
In 2009 deed het bureau L&V (Lootsma en Verschuer) een onderzoek naar de identiteit van de geloofsgemeenschap van de Oude Kerk. Zij typeerden de gemeente als open en gastvrij. Vrijheid én betrokkenheid worden telkens genoemd. Men gunt elkaar de vrijheid die men ook voor zichzelf verlangt, respecteert elkanders standpunt bij voorbaat, zonder voorbehoud. Omgaan met het geloof wordt beschouwd als een strikt persoonlijke zaak waarover men niet gemakkelijk praat.
De keuze voor openheid en vrijheid van de Oude Kerk dateert al uit de laatste decennia van de negentiende eeuw. Recent, bij de vorming van één Protestantse Kerk in Nederland, koos de Oude Kerk opnieuw voor de eigen en niet voor de collectieve identiteit. De Oude Kerk sloot zich (loyaal) aan bij de landelijke PKN, ging echter niet mee in de Protestantse gemeente Naaldwijk (PgN), maar bleef zelfstandig als Hervormde gemeente. Op zoek naar een alternatief is toen een streekgemeente overwogen, met de (vrijzinnige) Uniekerk in ́s Gravenzande en enkele vrijzinnige verenigingen. De Oude Kerk zag daar na enige tijd toch vanaf. Daarvoor waren organisatorische motieven. Het vormen van een streekgemeente zou evenwel ook betekenen dat gekozen moest worden voor een collectieve, namelijk de vrijzinnige, identiteit. Kenmerk van de Oude Kerkgemeenschap is sinds jaar en dag nou net de volledige vrijheid. Daarbij komt dat de Oude Kerk is gevestigd in de dorpskerk van Naaldwijk. Die dorpskerk blijkt een baken voor hen die rond momenten als rouw en trouw hun religieuze wortels weer opzoeken. En voor anderen die afkomstig uit orthodoxie zich (misschien opnieuw) willen binden, maar dan nu in vrijheid.
De identiteit van de Hervormde Gemeente te Naaldwijk is in vele jaren ontstaan. Het vrijzinnig protestantisme heeft daaraan veel bijgedragen. Maar ook andere aspecten spelen een rol: dorpskerk, geschiedenissen van families, de sfeer, invloeden van mensen ‘van buiten’. Meer het hervormde dan het vrijzinnige lijkt de doorslaggevende identiteit te vormen.
Op een gemeenteavond in 2010 spraken we over het karakter van de Oude Kerk. Men vond toegankelijkheid en openheid kwaliteiten, maar waarschuwde voor oppervlakkigheid en karak- terloosheid. De kerk zou wel wat meer inhoudelijk en zelfbewust mogen worden. De bezoekers van de gemeenteavond waarschuwden ook voor arrogantie en starheid.
5. EN WIE ZITTEN DAAR NOG MEER
De burgerlijke Gemeente Westland is in 2004 ontstaan uit de samenvoeging van vijf Gemeentes waaronder Naaldwijk. De Gemeente telt ongeveer 98.000 inwoners. Met zijn 18000 inwoners is Naaldwijk de op één na grootste woonkern. Naaldwijk wordt steeds meer het bestuurlijk en economisch centrum. Sinds jaar en dag is de streek agrarisch georiënteerd. Er is dan ook weinig industrie en kennisintensieve bedrijvigheid. Voor HBO- en universitair onderwijs verlaten jonge Westlanders tijdelijk of voorgoed de streek.
6. MET HOEVELEN ZIJN WE
De Hervormde gemeente Naaldwijk, vaker genoemd: de Oude Kerk, is aangesloten bij de PKN. De Oude Kerk maakt geen deel uit van de Protestantse gemeente Naaldwijk (PgN). De Oude Kerk werkt Westlandbreed sinds vele jaren samen met de Uniekerk te ’s Gravenzande en de afdelingen van de Vrijzinnige Hervormden te Honselersdijk en Maasdijk. Gezamenlijk wordt tweewekelijks het kerkblad Vrije Ruimte uitgegeven. Verder is er geregelde samenwerking met de PgN in het PON (Protestantants Overleg Naaldwijk) en incidenteel met de katholieke parochie Naaldwijk (Raad van Kerken, Overleg van Pastores). De Oude Kerk neemt deel aan het Westlands Diaconaal Overleg dat o.m. de gemeentelijke Overheid adviseert als het om maatschappelijke vraagstukken gaat.
De Hervormde gemeente Naaldwijk telt 1043 leden. Het aantal is de afgelopen jaren iets toegenomen. Ongeveer de helft van de leden is dooplid. Vijf procent is wel ingeschreven maar verder geheel niet betrokken. Er zijn 691 pastorale eenheden. 128 leden wonen buiten Naaldwijk (12 procent). De Oude Kerk telt ongeveer 125 vrijwilligers. Mensen die een stand bemannen bij de rommelmarkt, leden van de kerkenraad bestuursleden van de Stichting Vrienden van de Oude Kerk, enz.
In de moderne samenleving worden verschillende groepen onderscheiden. Ook in de Oude Kerk tref je diverse groepen aan:
Plichtsgetrouwe
De mensen die de bijeenkomsten trouw bezoeken en daaraan bijdragen.
Verantwoordelijken
Zij zijn bereid langere tijd verantwoordelijkheden op zich te nemen
Pragmatici
Zij leven snel, gedragen zich als consumenten, stellen kwaliteitseisen, ook als het om de kerk gaat, besteden hun tijd selectief, zijn ook wel bereid iets te doen als dat een afgeronde kortdurende klus betreft.
Buitenstaanders
Die zijn slechts zijdelings betrokken, maar rekenen er wel op dat de kerk er is als zij die nodig hebben of daar iets aan denken te kunnen beleven (kerst, rouw en trouw).
Onze Nederlandse samenleving is goeddeels gevormd door (plichts)getrouwen en lange tijd geleid door verantwoordelijken (particulier initiatief). Beide groepen worden steeds kleiner. Zo ook in de Oude Kerk. Het aantal kerkgangers neemt af en het wordt steeds moeilijker mensen te vinden die bereid zijn langere tijd verantwoordelijkheid op zich te nemen. Pragmatici en buitenstaanders nemen verhoudingsgewijs toe, dat heeft consequenties voor keuzes van beleid en organisatie van het werk.
7. HOE ZIJN WE GEORGANISEERD
De Oude Kerk is traditioneel georganiseerd, zoals de PKN dat voorschrijft. Er is een (gekozen) kerkenraad die de eindverantwoordelijkheid draagt. De kerkrentmeesters zorgen voor beheer, personeel en gebouwen. De diaconie draagt zorg voor de dienst in de samenleving en aan de naasten. Het consistorie is verantwoordelijk voor het pastoraat aan zieken en gemeenteleden en voor het onderricht. De Oude Kerk heeft een predikant in dienst, een afgestudeerde theoloog met een voltijdse aanstelling. Verder zijn er een cantororganist en een administratief medewerker, beiden met een aanstelling in deeltijd. De Oude Kerk is eigenaar van enkele gebouwen in Naaldwijk, waaronder de middeleeuwse kerk en enkele zeer oude herenhuizen waarin sinds 2010 een restaurant is gevestigd. De financiële situatie van de Oude Kerk is gezond. Het aantal mensen dat bereid is gedurende langere tijd bestuurlijke verantwoordelijkheden op zich te nemen neemt af. Daardoor vermindert de slagkracht van de organisatie. De Oude Kerk doet er goed aan de organisatie daarop aan te passen.
8. WAT DOEN WE
‘Het geloof is een geheim dat ieder voor zichzelf moet houden en waar je nauwelijks over spreekt’, uit deze traditie lijkt de Oude Kerk te komen. In het verleden waren families generaties lang aan de kerk verbonden. Men kon daarmee jaren vooruit. Dat is tegenwoordig anders. Jongeren zijn nauwelijks geïnteresseerd, hebben de kerk verlaten en hebben zo weinig meegekregen dat zij later de weg terug wellicht niet meer kunnen vinden.
Zoals betoogd neemt het aantal getrouwen (kerkgangers) en verantwoordelijken (kandidaat-bestuursleden) af.
Toch wil de Oude Kerk drie groepen van dienst zijn:
geoefende kerkleden
kerkleden die bij de gemeenschap van de Oude Kerk
willen behoren, maar nauwelijks aan vieringen en
bijeenkomsten deelnemen
mensen van buiten de kerk
De geoefende kerkleden:
nemen deel aan Leerhuis, Bijbelkring, vieringen (kerkdiensten)
met een klassiek liturgisch karakter, vesper(plus), cantatediensten enz.
Voor hen die bij de gemeenschap willen horen zijn er: ontmoeting, gezamenlijke maaltijden, curiosamarkt, vrijwilligerswerk rond het kerkgebouw, misschien af en toe een kerkdienst.
En voor de buitenstaanders:
gelegenheid voor doop, rouw en trouw, Kerstnachtdienst.
Dat alles moet tot stand worden gebracht door een uiterst kleine groep meest oudere verantwoordelijken, met een eveneens beperkt aantal meest oudere getrouwen achter zich, in een organisatie met getrapte vertegenwoordigingen. Die traditionele organisatie vraagt veel menskracht en die is niet voorhanden.
9. WAAR GAAN WE HEEN
Toch kan de Oude Kerk uitgroeien tot een hedendaags religieus centrum voor het gehele Westland, steunend op een eeuwenlange traditie. ...met behoud van en vanuit de huidige gemeenschap van de Oude Kerk.
Alle keuzes van de afgelopen tijd rechtvaardigen deze stelling. Evenals de wijze waarop de kerkrentmeesters het beheer van het kerkgebouw vormgeven. De missie van de Oude Kerk sluit hierbij aan. De prikkels zijn er, in het Westland lijkt daaraan behoefte. Het gebouw inspireert.
Dit alles gefundeerd op de gemeenschap die er in en rond de Oude Kerk is gevormd. Dat kan omdat men daarbinnen elkanders standpunt bij voorbaat en zonder voorbehoud accepteert.
Onder leiding van de predikant heeft het pastoraat recent een nieuwe impuls gekregen en is een net van contactpersonen opgezet. Theologisch zet de predikant de leden van de kerk aan het denken en daagt hij uit de oude boodschap met de oren van nu te verstaan. De cantororganist van de Oude Kerk ontmoet alom respect om zijn ijver en deskundigheid als het om liturgie en kerkmuziek gaat. Kortom....eigenlijk zijn we al in de buurt van ons doel.
Enkele keuzes die in het verleden zijn gemaakt en nu uitstekend passen zijn: zondagochtendvieringen met een hoge inhoudelijke en liturgische kwaliteit, cantatediensten, Vespers(Plus), incidentele symposia in oecumenisch verband, muzikale uitvoeringen, Leerhuis Westland enz.
Alles wat in en rond de Oude Kerk plaatsvindt is te vangen onder drie thema ́s: geloof, cultuur en bezinning.
In de Oude Kerk wordt vaak gekozen voor traditionele vormen, zeker in de kerkdiensten. Het is goed daar mee door te gaan. Maar die vormen zeggen mensen die weinig met de kerk hebben niet veel. Vooral jongeren bereik je daar niet mee. Wat wij aan en in de kerk beleven is de moeite waard om door te geven. We worden uitgedaagd over inhoud en vorm van die overdracht na te denken. Dat zijn we aan ons nageslacht verplicht.
10. HOE PAKKEN WE DAT AAN
De kerkenraad is zich bewust van zijn verantwoordelijkheid als het gaat om het bepalen van het beleid. En is tegelijk doordrongen van de beperktheid van zijn slagkracht.
1. In de vergaderingen van de kerkenraad zal meer tijd uitgetrokken worden voor inhoudelijk gesprek, het bepalen van de koers en het maken van keuzes uit wat ons te doen staat. Minder tijd zal aan organisatorische aangelegenheden worden besteed.
2. Voor het doordenken van thema’s zullen bestaande groepen worden geconsulteerd, zoals de Vereniging van Vrijzinnige Protestanten Naaldwijk, Bijbelkring en Kinderkring. Maar ook zullen speciale klankbordgroepen worden samengesteld.
3. De kerkenraad zal zich meer met coördinatie dan met uitvoering van de plannen bezig gaan houden.
4. Voor de organisatie en uitvoering worden anderen ingeschakeld en komen er kortlopende projectgroepen.
5. De Kerkenraad wil initiatieven van anderen die in de lijn van zijn missie liggen bij de Oude Kerk naar binnen halen.
OUDE KERK NAALDWIJK VADEMECUM II
